کودکم غذا نمیخورد؛ علت چیست و چه کار باید کرد؟ بدغذایی کودک
«بچهام هیچی نمیخوره!»
این یکی از پرتکرارترین نگرانیهای والدین در سالهای اول زندگی کودک است. بعضی کودکان ناگهان غذاهایی را که قبلاً دوست داشتند پس میزنند، بعضی فقط چند غذای محدود میخورند و بعضی هم یک وعده خوب غذا میخورند و در وعده بعد تقریباً هیچ چیزی نمیخورند.
اما آیا واقعاً کودک شما «غذا نمیخورد» یا مقدار غذایی که میخورد برای سنش کافی است؟
این دو موضوع با هم فرق دارند.
در این مقاله از نینی شاد قرار نیست فقط بگوییم «غذا را جذاب کنید» یا «کودک را مجبور نکنید». میخواهیم دقیقتر بررسی کنیم که چرا کودک غذا نمیخورد، چه زمانی این رفتار طبیعی است و چه زمانی باید آن را جدی گرفت.
اول از همه: آیا کودک واقعاً کم غذا میخورد؟
یکی از اشتباهات رایج والدین این است که مقدار غذای کودک را با مقدار غذایی که خودشان انتظار دارند مقایسه میکنند.
کودک نوپا قرار نیست یک بشقاب کامل غذای بزرگسالان بخورد.
از طرف دیگر، اشتهای کودک در این سن ثابت نیست. ممکن است کودک امروز مقدار زیادی غذا بخورد و فردا بسیار کمتر. طبق توصیههای آکادمی اطفال آمریکا، دریافت کالری کودکان نوپا میتواند از یک وعده تا وعده دیگر متفاوت باشد و کودک ممکن است کمخوری یک وعده را در وعدههای بعد جبران کند.
بنابراین اگر کودک یک وعده کم غذا خورد، بهتنهایی دلیل خوبی برای نگرانی نیست.
چیزی که اهمیت بیشتری دارد، روند رشد، وضعیت عمومی کودک و الگوی غذایی او در طول زمان است.
چرا بعد از یک سالگی اشتهای کودک کمتر میشود؟
یکی از دلایلی که بسیاری از والدین بعد از تولد یک سالگی کودک ناگهان متوجه «کمغذا شدن» او میشوند، تغییر سرعت رشد است.
در ماههای ابتدایی زندگی، کودک با سرعت زیادی رشد میکند و به انرژی بیشتری نیاز دارد. بعد از یک سالگی سرعت رشد کاهش پیدا میکند و در نتیجه ممکن است اشتها هم کمتر شود.
بنابراین کم شدن اشتها بعد از یک سالگی، اگر همراه با مشکل دیگری نباشد، میتواند بخشی از رشد طبیعی باشد.
چرا کودک غذایی را که قبلاً دوست داشت دیگر نمیخورد؟
این اتفاق برای خیلی از والدین عجیب است:
«تا هفته پیش عاشق تخممرغ بود، الان حتی حاضر نیست نگاهش کنه!»
اما تغییر علاقه به غذا در کودکان نوپا غیرمعمول نیست.
ممکن است کودک چند روز یا چند هفته فقط یک یا دو غذای خاص را بخواهد و بعد ناگهان همان غذا را هم رد کند. حتی ممکن است غذایی را که قبلاً نمیخورده، مدتی بعد با علاقه بخورد. این تغییرات در سنین نوپایی بسیار رایج هستند.
پس اگر کودک امروز غذایی را رد کرد، لازم نیست آن غذا را برای همیشه از برنامه غذایی حذف کنید.
اگر کودک فقط چند غذای خاص میخورد چه؟
فرض کنید فرزندتان فقط اینها را قبول میکند:
برنج، ماکارونی، سیبزمینی و کوکو.
در چنین شرایطی دو واکنش افراطی رایج است:
اشتباه اول: هر غذایی که کودک دوست ندارد را حذف کنیم.
اشتباه دوم: غذای مورد علاقه کودک را هم حذف کنیم تا «مجبور شود غذای دیگری بخورد».
هیچکدام راهحل خوبی نیست.
روش بهتر این است که در هر وعده، حداقل یک غذای آشنا و مورد قبول کودک وجود داشته باشد و در کنار آن غذای دیگری هم ارائه شود.
مثلاً:
ماکارونی + مقدار کمی سبزیجات پخته
یا:
برنج + مرغ ریشریش
کودک لازم نیست غذای جدید را همان روز بخورد. هدف اولیه این است که غذا را ببیند، لمس کند، بو کند و با آن آشنا شود.
CDC و AAP هر دو بر تکرار ارائه غذاهای جدید تأکید دارند؛ بعضی کودکان برای پذیرفتن یک غذای جدید به دفعات متعددی مواجهه با آن نیاز دارند.
آیا باید کودک را مجبور کنیم غذایش را تمام کند؟
نه.
این شاید مهمترین نکته این مقاله باشد.
اگر کودک چند قاشق خورد و گفت سیر شدهام، لازم نیست حتماً بشقابش را تمام کند.
اصرار مداوم برای خوردن، تهدید کردن یا تبدیل کردن غذا به موضوع مذاکره میتواند رابطه کودک با غذا را بدتر کند. AAP توصیه میکند والدین غذای مناسب را در زمانهای منظم ارائه کنند و اجازه دهند کودک درباره مقدار غذایی که میخورد، تا حد مناسبی خودش تصمیم بگیرد.
یعنی:
والد تصمیم میگیرد چه غذایی و چه زمانی ارائه شود؛ کودک تصمیم میگیرد چقدر از آن بخورد.
البته این به معنی رها کردن کامل تغذیه کودک نیست؛ اگر کودک دائماً وعدهها را رد میکند یا رژیم غذایی بسیار محدودی دارد، باید علت آن بررسی شود.
چرا بعضی کودکان فقط شیر میخورند؟
گاهی مشکل اصلی این نیست که کودک «اشتها ندارد»؛ بلکه آنقدر شیر یا نوشیدنی دریافت میکند که هنگام وعده غذایی گرسنه نیست.
اگر بیشتر کالری کودک از شیر دریافت شود و غذای جامد مرتباً کنار گذاشته شود، بهتر است مقدار و زمان مصرف شیر با پزشک کودک بررسی شود.
بعد از ۱۲ ماهگی، کودک باید بهتدریج طیف متنوعی از غذاها را دریافت کند و بتواند در وعدههای خانوادگی شرکت کند.
بنابراین اگر فرزندتان تقریباً هر غذایی را رد میکند اما برای شیر همیشه اشتها دارد، این موضوع ارزش بررسی دارد.
یک اشتباه مهم: جایگزین کردن فوری غذا
یکی از اتفاقهای رایج این است:
کودک غذا را نمیخورد.
مادر سریعاً غذای دیگری آماده میکند.
کودک غذای دوم را هم نمیخورد.
بعد بیسکویت، میوه، شیر یا خوراکی دیگری پیشنهاد میشود.
در نتیجه ممکن است کودک بدون اینکه واقعاً وعده غذایی بخورد، چندین بار در فاصله کوتاه چیزی دریافت کند.
بهتر است وعدههای غذایی و میانوعدهها برنامه مشخصی داشته باشند و بعد از رد کردن یک وعده، دائماً خوراکی جدید پیشنهاد نشود. وعدهها و میانوعدههای منظم میتوانند به کودک کمک کنند گرسنگی و سیری خود را بهتر تنظیم کند.
آیا لازم است هر روز غذای جدید درست کنیم؟
خیر.
حتی ممکن است تنوع بیش از حد نتیجه معکوس داشته باشد.
اگر کودک یک غذای ساده و سالم را دوست دارد، میتوانید همان غذا را در کنار مواد غذایی دیگری ارائه کنید.
مثلاً اگر برنج را دوست دارد، لازم نیست هر روز یک غذای کاملاً متفاوت درست کنید. میتوانید برنج را در کنار مرغ، گوشت، عدس، لوبیا، سبزیجات یا تخممرغ ارائه کنید.
هدف، تنوع در طول زمان است، نه اینکه کودک در هر وعده ده نوع غذا بخورد.
اگر کودک غذای جدید را تف میکند چه؟
تف کردن غذا همیشه به معنی «بدغذایی» نیست.
کودک ممکن است با بافت، دما، بو یا طعم غذا مشکل داشته باشد.
بهخصوص در سالهای اول، کودک هنوز در حال یادگیری مهارتهای جویدن و بلع و آشنا شدن با بافتهای مختلف است. غذا باید متناسب با مهارت خوردن کودک و به شکل ایمن آماده شود.
اگر کودک یک غذای جدید را تف کرد، لازم نیست همان لحظه دوباره با اصرار آن را داخل دهانش بگذارید.
غذا را در زمان دیگری دوباره امتحان کنید.
چند بار باید یک غذای جدید را به کودک بدهیم؟
رد کردن غذا در بار اول به این معنی نیست که کودک برای همیشه آن غذا را دوست ندارد.
ممکن است کودک برای پذیرفتن یک غذای جدید به چندین بار مواجهه با آن نیاز داشته باشد. منابع CDC و AAP توصیه میکنند غذاهای ردشده را در زمانهای بعد دوباره ارائه کنید، بدون اینکه کودک را مجبور به خوردن کنید.
بنابراین:
«نخورد» با «دیگر هرگز نده» فرق دارد.
مقدار کمی از غذای جدید را در کنار غذایی که کودک میشناسد قرار دهید و اجازه دهید خودش تصمیم بگیرد آن را امتحان کند یا نه.
از کجا بفهمیم بدغذایی کودک طبیعی است یا باید نگران شویم؟
بدغذایی در سالهای اول زندگی بسیار رایج است؛ اما گاهی غذا نخوردن از محدوده بدغذایی معمول خارج میشود.
اگر کودک:
- وزن کم میکند یا رشدش متوقف شده است؛
- برای مدت طولانی تعداد بسیار محدودی غذا میخورد؛
- تقریباً همیشه یک گروه غذایی خاص را حذف میکند؛
- هنگام خوردن مرتب سرفه، خفگی یا مشکل بلع دارد؛
- در جویدن غذا مشکل جدی دارد؛
- مرتب استفراغ میکند؛
- هنگام غذا خوردن درد یا ناراحتی واضح دارد؛
- یا کاهش اشتهای او ناگهانی و شدید است،
بهتر است موضوع را با پزشک کودک مطرح کنید.
در این شرایط، صرفاً «بدغذا بودن» فرض نکنید؛ گاهی مشکلات دهان و دندان، بلع، گوارش یا سایر مسائل جسمی میتوانند روی غذا خوردن تأثیر بگذارند.
پس وقتی کودک غذا نمیخورد، دقیقاً چه کار کنیم؟
بهجای اینکه هر وعده را جداگانه قضاوت کنید، این چند سؤال را از خودتان بپرسید:
آیا کودک در مجموع رشد مناسبی دارد؟
آیا در طول روز فقط خوراکیهای پراکنده میخورد یا وعدههای مشخص دارد؟
آیا شیر یا نوشیدنی زیاد باعث شده هنگام غذا گرسنه نباشد؟
آیا فقط چند غذای محدود را قبول میکند یا تقریباً هیچ غذایی نمیخورد؟
آیا غذای جدید را یک بار امتحان کردهایم و سریع کنار گذاشتهایم؟
آیا هنگام غذا خوردن دائماً به کودک فشار میآوریم؟
پاسخ این سؤالها معمولاً اطلاعات بیشتری از این جمله میدهد که «بچهام غذا نمیخورد».
حرف آخر
بدغذایی کودک همیشه نشانه کمبود اشتها یا بیماری نیست. در بسیاری از کودکان نوپا، تغییر اشتها، رد کردن غذاهای قبلی و علاقه شدید به چند غذای خاص بخشی از روند طبیعی رشد است.
مهم این است که والدین بهجای تبدیل کردن هر وعده به یک مبارزه، غذاهای متنوع و مناسب را بهصورت منظم در اختیار کودک قرار دهند و روند تغذیه و رشد او را در طول زمان ببینند.
اما اگر کودک رشد مناسبی ندارد، تقریباً هیچ غذای متنوعی نمیخورد یا در جویدن و بلع مشکل دارد، بهتر است به جای آزمون و خطای خانگی، از پزشک کودک کمک بگیرید.
منابع پزشکی: CDC و American Academy of Pediatrics (AAP). این مقاله جایگزین ارزیابی پزشک کودک نیست.
